Temat 14
Konserwacja elewacji Starego Ratuszu w Olsztynie wraz z przywróceniem walorów gotyckiej budowli przeprowadzona w 2003 roku.
Piotr Białko, Justyna Dzieciątkowska, Ryszard Rolewicz (Kraków)
Streszczenie:
Stary Ratusz w Olsztynie powstał jako gotycka budowla o funkcji municypalnej. Główne remonty miały miejsce w XVII wieku po pożarze, w XVlIl-tym oraz w pół. XIX wieku, kiedy to ratusz otrzymał klasycyzujące elewacje. Na przestrzeni dziejów przedłużono korpus w kierunku zachodnim, następnie dodano pozostałe skrzydła dzisiejszej bryły. W literaturze przyjmowało się, że obecny budynek biblioteki jest nowożytny. Dopiero badania w 2002 roku ujawniły dwie gotyckie elewacje. Sformułowaliśmy dwa podstawowe założenia:
• zachowanie gotyckiej substancji budowlanej, z jej uszkodzeniami
• przywrócenie gotyckiego charakteru całej bryle budowli
Głównymi zadaniami konserwacji było doczyszczenie powierzchni tynków oraz wzmocnienie struktury cegieł i zaprawy spoinującej. Wzmocnienie strukturalne pozwoliło przywrócić pozbawionym lica cegłom i osłabionej zaprawie ich pierwotne własności fizyczne. Wykonane zostały również wzmocnienia konstrukcyjne murów. Na fragmentach ścian gotyckich zrekonstruowaliśmy spoinę trójkątną, podciętą. Pozostałe, nowożytne wątki uzyskały spoinę płaską i nieco cofniętą od lica. Kolejnym elementem aranżacji było pozostawienie późniejszych bruzd i nasieków na wątkach. Wzmocnione technicznie cegły zostały uzupełnione w tych miejscach tak, aby widoczne pozostały wspomniane uszkodzenia. Różnego typu współczesne wstawki i przemurowania zostały usunięte. W ich miejsce wprowadziliśmy specjalnie dobrane cegły. W trakcie prac udało się odczytać i przywrócić pierwotny układ okien i blend pierwszego piętra elewacji południowej. Parter tej elewacji został przekształcony przez późniejsze okna i portal. Tu udało się odczytać i zrekonstruować jedynie trzy niewielkie otwory w tej partii ściany. Na ścianie wschodniej w partii I-go piętra ujawniły się fragmenty jednego okna. Na podstawie analizy gotyckich obiektów z rejonu Warmii i Mazur wysnute zostało przypuszczenie, że rytmiczny układ okien i blend I p. elewacji południowej jest częścią swego rodzaju fryzu obiegającego wszystkie elewacje wolno stojącego wówczas budynku. Wobec powyższego, zrekonstruowano układ powtórzony ze ściany południowej. Na parterze ściany wschodniej rozmurowano obramienia okienne i portal wejściowy zwieńczone oślimi grzbietami. Analiza badawcza wykazała, iż po lewej stronie wejścia mogła znajdować się waga miejska. Natomiast okno po prawej stronie portalu okazało się być bocznym wejściem z klatką schodową wiodącą na pierwsze piętro ratusza. Środkowy, reprezentacyjny portal wejściowy miał podobnie jak otwory boczne zwieńczenie w formie oślego grzbietu z tynkiem w blendzie. Wykonana stolarka parteru elewacji wschodniej jest stylizowana na historyczną, nawiązującą do zachowanych gotyckich przykładów. Elewacja zachodnia powstała w całości w czasach nowożytnych. Pierwotnie tynkowana, opracowana została w cegle w celu przywrócenia gotyckiego charakteru bryły. Kolor błękitu zrekonstruowano na tynkach w blendach nad oknami I-go piętra, na ścianie południowej i wschodniej oraz w blendach oślich grzbietów na parterze ściany wschodniej. Do ceglanej gotyckiej bryły budynku wprowadziliśmy głęboką zieleń na bazie zieleni malachitowej (Warstwa zielonego przemalowania istniała już w przeszłości na portalu.). W prezentowanym przez nas obiekcie podjęliśmy temat aranżacji konserwatorskiej mającej wyeksponować gotyckie pochodzenie bryły ratusza
z zachowaniem śladów późniejszych przekształceń. Ratusz jest przykładem dobrych efektów współpracy i dobrej woli wielu osób, które chciały zmierzyć się z problemem rewaloryzacji i przywrócenia gotyckiego charakteru budowli. Mamy nadzieję,
że rezultat naszych działań prowadzonych z szacunkiem dla substancji zabytkowej, pozytywnie przejdzie próbę czasu.
01. Ratusz przed rozpoczeciem prac
02. W czasie konserwacji i restauracji
03. Po konserwacji i restauracji
04. Fragment elewacji południowej przed konserwacją
05. Fragment 04 po opracowaniu
06. Elewacja wschodnia - fragment w czasie opracowywania
07. Elewacja wschodnia po konserwacji i restauracji
08. Elewacja zachodnia w czasie opracowywania
09. Elewacja wschodnia w czasie opracowywania
Stary Ratusz w Olsztynie powstał jako gotycka budowla o funkcji municypalnej. Główne remonty miały miejsce w XVII wieku po pożarze, w XVlIl-tym oraz w pół. XIX wieku, kiedy to ratusz otrzymał klasycyzujące elewacje. Na przestrzeni dziejów przedłużono korpus w kierunku zachodnim, następnie dodano pozostałe skrzydła dzisiejszej bryły. W literaturze przyjmowało się, że obecny budynek biblioteki jest nowożytny. Dopiero badania w 2002 roku ujawniły dwie gotyckie elewacje. Sformułowaliśmy dwa podstawowe założenia:
• zachowanie gotyckiej substancji budowlanej, z jej uszkodzeniami
• przywrócenie gotyckiego charakteru całej bryle budowli
Głównymi zadaniami konserwacji było doczyszczenie powierzchni tynków oraz wzmocnienie struktury cegieł i zaprawy spoinującej. Wzmocnienie strukturalne pozwoliło przywrócić pozbawionym lica cegłom i osłabionej zaprawie ich pierwotne własności fizyczne. Wykonane zostały również wzmocnienia konstrukcyjne murów. Na fragmentach ścian gotyckich zrekonstruowaliśmy spoinę trójkątną, podciętą. Pozostałe, nowożytne wątki uzyskały spoinę płaską i nieco cofniętą od lica. Kolejnym elementem aranżacji było pozostawienie późniejszych bruzd i nasieków na wątkach. Wzmocnione technicznie cegły zostały uzupełnione w tych miejscach tak, aby widoczne pozostały wspomniane uszkodzenia. Różnego typu współczesne wstawki i przemurowania zostały usunięte. W ich miejsce wprowadziliśmy specjalnie dobrane cegły. W trakcie prac udało się odczytać i przywrócić pierwotny układ okien i blend pierwszego piętra elewacji południowej. Parter tej elewacji został przekształcony przez późniejsze okna i portal. Tu udało się odczytać i zrekonstruować jedynie trzy niewielkie otwory w tej partii ściany. Na ścianie wschodniej w partii I-go piętra ujawniły się fragmenty jednego okna. Na podstawie analizy gotyckich obiektów z rejonu Warmii i Mazur wysnute zostało przypuszczenie, że rytmiczny układ okien i blend I p. elewacji południowej jest częścią swego rodzaju fryzu obiegającego wszystkie elewacje wolno stojącego wówczas budynku. Wobec powyższego, zrekonstruowano układ powtórzony ze ściany południowej. Na parterze ściany wschodniej rozmurowano obramienia okienne i portal wejściowy zwieńczone oślimi grzbietami. Analiza badawcza wykazała, iż po lewej stronie wejścia mogła znajdować się waga miejska. Natomiast okno po prawej stronie portalu okazało się być bocznym wejściem z klatką schodową wiodącą na pierwsze piętro ratusza. Środkowy, reprezentacyjny portal wejściowy miał podobnie jak otwory boczne zwieńczenie w formie oślego grzbietu z tynkiem w blendzie. Wykonana stolarka parteru elewacji wschodniej jest stylizowana na historyczną, nawiązującą do zachowanych gotyckich przykładów. Elewacja zachodnia powstała w całości w czasach nowożytnych. Pierwotnie tynkowana, opracowana została w cegle w celu przywrócenia gotyckiego charakteru bryły. Kolor błękitu zrekonstruowano na tynkach w blendach nad oknami I-go piętra, na ścianie południowej i wschodniej oraz w blendach oślich grzbietów na parterze ściany wschodniej. Do ceglanej gotyckiej bryły budynku wprowadziliśmy głęboką zieleń na bazie zieleni malachitowej (Warstwa zielonego przemalowania istniała już w przeszłości na portalu.). W prezentowanym przez nas obiekcie podjęliśmy temat aranżacji konserwatorskiej mającej wyeksponować gotyckie pochodzenie bryły ratusza
z zachowaniem śladów późniejszych przekształceń. Ratusz jest przykładem dobrych efektów współpracy i dobrej woli wielu osób, które chciały zmierzyć się z problemem rewaloryzacji i przywrócenia gotyckiego charakteru budowli. Mamy nadzieję,
że rezultat naszych działań prowadzonych z szacunkiem dla substancji zabytkowej, pozytywnie przejdzie próbę czasu.
01. Ratusz przed rozpoczeciem prac
02. W czasie konserwacji i restauracji
03. Po konserwacji i restauracji
04. Fragment elewacji południowej przed konserwacją
05. Fragment 04 po opracowaniu
06. Elewacja wschodnia - fragment w czasie opracowywania
07. Elewacja wschodnia po konserwacji i restauracji
08. Elewacja zachodnia w czasie opracowywania
09. Elewacja wschodnia w czasie opracowywania
